Wilhelmina Tyskens


Adres

Bukavu - Rwanda

Leven en werk

Zuster Tyskens behoort tot de Zusters Missionarissen van Onze Lieve Vrouw van Afrika.
In 1949 vertrok zij voor de eerste maal naar Afrika en ver bleef er een jaar in Algerië. Vanaf 1951 is ze werkzaam in Rwanda. Dat was elf jaar voor de onafhankelijkheid en de levenswijze was er uiteraard heel anders dan nu het geval is.
Gedurende 12 jaar gaf zuster Tyskens les in de lagere school.
In 1963 kwam zij terug naar België en bleef hier drie jaar om de missiegeest bij jongeren en volwassenen levendig te houden. Het was de tijd van de tentoonstellingen, missiefilms en de kerkpreken.
Wilhelmina vertrok terug in 1966 en kwam via Rome en Mombasa op haar vertrouwde plaats terug. Ditmaal gaf ze les in de normaalschool te Save en stond in voor de pedagogische vakken en voor het praktisch onderwijs in de lagere school. Nadien kreeg zij de taak een huishoudschool te besturen. In 1977 werd zuster Tyskens weer naar België teruggeroepen.
In 1981 kwam zij terecht in Zaza waar zij instond voor het ekonomaat, de boekhouding en de organisatie van een internaat van 180 meisjes tussen de 15 en 22 jaar.
Naast deze taken gaf Wilhelmina ook nog catechese in de drie hoogste jaren. Ook aan parascolaire activiteiten van de leerlingen werkte ze intens mee: alfabetisatie, praktische hulp aan alleenstaande ouderlingen of arme families en ziekenbezoek.
Na 39 jaren gewerkt te hebben met de Rwandese bevolking vertrok Zuster Mina naar Kadutu in Bukavu, Kivu in Zaïre. Daar heeft ze de zorg op zich genomen om de leerkrachtencatechese van een grote secondaire school te begeleiden. Ook werkt ze actief mee in de parochie en geeft tussendoor nog naailessen aan meisjes van 14 tot 17 jaar.
In 1994is zij definitief naar België teruggekeerd.

Brieven

Kadutu - maart 1997

Het tijdschrift “De Brug” krijg ik regelmatig en ik lees het onmiddellijk met veel belangstelling uit. Ook volg ik nauw alle activiteiten die er in vermeld staan. Jammer dat Vroenhoven zover af is; zoniet zou ik graag op de uitnodiging van een concert of een kaasmaaltjjd ingaan. Ik kom heel weinig in Heide, zo-wat alle 5 à 6 maanden. Gelukkig dat mijn zus en mijn schoonzus me kunnen vertegenwoordigen.
Ik stel het wel. Mijn gezondheid is erg verbeterd de laatste maanden. Maar een terugreis naar Afrika zit er niet meer in. Vooral nu niet in deze moeilijke periode waar geen enkele missionaris van die streek mag terugkeren.
Zodoende blijf ik in Vroenhoven helpen in de parochie. Ik ben er graag en weet me gelukkig.
Nog mijn beste wensen aan alle bestuursleden van de Brug, met mijn hartelijk proficiat voor al het ge-dane werk en de blijvende inzet.
Gelukkig Nieuwjaar.

Correspondent: Irma Van Gestel

Kadutu - december 1994

Zitster Mina Tijskens heeft 45 jaren met hart en ziel aan missioneringwerk gedaan in Afrika, waarvan 32 jaar in Rwanda.
Voorlaan zal Mina in België blijven nl. in Vroenhoven, waar zij actief zal meewerken in de parochie.
Zij dankt “De Brug” voor haar jarenlange morele en geldelijke steun en zij wenst ieder “Bruglid” profi-ciat voor de inzet en de uithouding.

Het bestuur van De Brug en haar leden feliciteren Mina voor haar larenlange, belangloze inzet voor de bevolking van Rwanda en Zaïre en zij wensen Mina het allerbeste toe in Vroenhoven.

Correspondent: Irma Van Gestel

Kadutu - 21 december 1993

Ik wens je een ster
Diep in je hart
Vol liefde, vreugde en vrede.

Een wens voor alle actieve leden van de Brug. Moge de Heer deze wens ook waarmaken voor de be-volking hier rondom ons en in gans Afrika.
Hier zal het echt Kerstmis worden
Niet uiterlijk te zien misschien, maar in het hart van deze uitgebuite bevolking is de kreet en de hoop groot op de Heer die alleen echt kan verlossen!
Op de markt, in de straten, op de scholen, in de kerken, bij ons thuis en overal wordt er van niets an-ders meer gesproken dan over de bankbiljetten waarmee je niets kan kopen.
Een onverstaanbare toestand als je er niet echt in leeft
Moge Kerstmis een licht brengen in die duistere toestand, die al zolang duurt.
Van harte dank en blije dagen, met een nieuw jaar dat met veel liefde uit Gods handen wordt ontvan-gen!

Correspondent: Irma Van Gestel

Kadutu - 1 september 1993

Met de dag van vandaag is voor jullie in België de vakantie achter de rug en was het vandaag de eer-ste dag van het nieuwe schooljaar.
Een hele gebeurtenis, zowel voor de leerkrachten als voor de leerlingen. Ge ziet, mijn gedachten zijn vandaag in de heimat
Hier is er nog geen spraak van de scholen te openen. De leerkrachten hebben hun wedde van meer dan een half jaar nog te ontvangen!!!. Zullen ze aan die voorwaarden willen herbeginnen? Natuurlijk hadden de ouders bijeen gelegd om ‘iets” aan de leerkracht van hun kind te geven. Maar die kunnen dat ook niet volhouden.
De propendétique voor toekomstige religieuzen begint op 8 september, twee dagen in de week zoals verleden jaar. Daar zal ik verder les geven.
Voor de rest is het afwachten of de scholen openen.
Zuster Nelly is nog steeds in de Maniema. Ze stelt het goed en werkt hard met de vrouwen en de meisjes. Maandag, 6 september, gaat onze overste die missieposten in de Maniema bezoeken. Bij haar terugkomst in Bukavu zal ik hopelijk meer nieuws hebben over Zr. Nelly.
In België is er ook heel wat gebeurd deze maanden het overlijden van Koning Boudewijn en de troonsbestijging van Albert II ! Jullie hebben alles op Tv kunnen volgen, denk ik. Eén van de Paters heeft een videocassette ontvangen over de begrafenis van de koning. Morgen zullen we er waar-schijnlijk heen gaan om te kijken.
Heel waarschijnlijk kom ik volgend jaar juli af! Dan kunnen we weer eens gezellig praten over van al-les en nog wat.
Mijn beste groeten aan alle Brug-leden. Heel hartelijk.

Correspondent: Irma Van Gestel

Kadutu - 13 januari 1993

Hartelijk dank voor uw kerstbriefje dat ik nu ontving! Ook van hieruit beste wensen in dit begonnen nieuwe jaar.
Ik deel in uw vreugde om het welslagen van de missieactiviteiten, met een heel heel hartelijke dank voor de storting !...
Ik heb zuster Nelly niet kunnen op de hoogte brengen: sinds 2 januari is ze hier weg op tournee in de Maniema-streek.
Toen ze half november terug kwam uit verlof, was het een hartelijk weerzien en een lang verhaal van al wat ze mocht beleven in Heide en in de heimat.
Ze zal erg blij zijn met het nieuws van de storting. Maar u weet ook dat het erg lang aan loopt eer die hier aankomt, waarschijnlijk niet voor einde schooljaar. Zo gauw ik bericht heb, verwittig ik u heel ze-ker.

Pater Van Tichelen is onverwacht overleden? Net voor Kerstmis.
Het heengaan van iemand die we gekend hebben, voor wie we gewerkt hebben, is steeds een aanlei-ding tot stil worden, tot nadenken.
Maar uiteindelijk tot vreugde en lof-zeggen
Zijn missionarisleven was rijk, echt, gegeven. En de Heer heeft hem nog een bijzondere “troost” ge-schonken: hij is mogen sterven temidden van zijn volk, iets wat op de dag van vandaag aan weinig missionarissen is gegeven

De lessen in de Propendédique verlopen normaal. Enkele lessen van “rattrapage” in een lycée zijn er bij gekomen.
Maar de politieke toestand is gespannen. Gelukkig heeft het volk Mgr. Monsengwo als leider, een per-soon vol bescheidenheid, vol tact, die niets anders beoogt dan in “vrede’ de omwenteling te kunnen uitvoeren. Zoniet zou er al veel meer bloed vergoten zijn.
Enkele scholen spreken weer van staking, vermits geen uitbetaling kwam voor de leerkrachten sinds september. Anderen houden nog vol. Met hoop. Arm volk, arme jeugd van dat volk dat zoveel goeds in zich draagt.
Het allerbeste aan alle bestuurs!eden en alle bekenden.

Correspondent: Irma Van Gestel

Kadutu - december 1992

Ik ontving deze week tezelfdertijd uw twee brieven. Dat was een echte blije verrassing... En iIk heb met vreugde gelezen dat het bezoek van Zr. Nelly Boons een echt gelukte avond is geworden
Daar zou ik ten andere niet eens aan twijfelen, ik ken jullie bestuurleden, ik ken Zr. Nelly, en het kan niet anders dan dat het enthousiasme van de ene en de andere kant een wederzijds begrip en waar-dering heeft gewekt Dat heeft me echt plezier gedaan.
Ook van Zr. Nelly ontving ik een klein woordje vol bewondering voor de edelmoedige inzet van jullie allen. En van mijnentwege dan, mijnheel hartelijke dank voor de aanvaarding van haar project.
Moge ondertussen hier in Zaïre de toestand ietwat veranderen opdat ie onmiddellijk haar project kan verwezenlijken samen met de vrouwen van hier.
Economisch gezien, is het hier een echte chaos!
Al lang dachten we dat “nu de maat vol” was, en toch gaat de verwaarlozing steeds verder, steeds dieper. De koers van het geld stijgt ineens tot 50.000, 3 dagen later daalt ze tot 20.000. Paniek op de markt, niets meer te vinden! En 3 à 4 dagen later stijgt ze weer tot 35 à 40.000! Dat alles op 1 week tijd.
Hoe kan je nu nog weten of je het werkvolk rechtvaardig betaalt?.. Je hebt het salaris pas aangepast of je moet het al weer veranderen. En eer zij met hun geld kunnen kopen, zijn de prijzen weer anders.
Het is uitzichtloos en niet te begrijpen.
Eén ding is toch een vooruitgang. Sinds een kleine maand zijn de scholen weer open. En het doet me elke dag deugd als ik uit de kerk kom ‘s morgens, die zwerm kinderen en jongeren vol leven en lawaai naar school te zien gaan. De kerk ligt net achter het college van de paters Jezuïeten. En het is van goed uitkijken, wil je door die zwerm heen je weg banen.
Maar wat een leegte en moeilijkheid de onderwijzers en leraars ondervinden, na meer dan 1 jaar sta-king, de jeugd iets te kunnen bijbrengen.I
Ik ben ook al goed gelanceerd met mijn cursus in de prépedentique voor meisjes (toekomstige kloos-terlingen van verschillende kloosterfamilies). Je moet ze heel wat elementaire dingen bijbrengen, want ook hun studies ondervonden de algemene weerslag van de politieke en economische situaties van het land. Maar ze zijn gemotiveerd en het is echt een plezier hen te onderwijzen.
Het ander werk van verleden jaar kon ik aan iemand anders doorgeven. Wegens mijn verplaatsing kan ik dat niet meer verder doen. Maar hier in de parochie komt er stilaan wel iets open voor me.
Sinds één week is de parochiepriester, een Jezuïet, weer terug van zijn verlof in België. Nog wat ge-duld tot hij er weer in komt.
Ook dank voor de brochures die ik allemaal ontving.
Nog veel succes met het solidariteitsmaal eind november.
De gratische inzet van zoveel Brugleden kan niet anders dan een succes worden.
Vele hartelijke groeten aan allen, ook aan Mijnheer Pastoor!
Tot later nog eens.

Correspondent: Irma Van Gestel

Kadutu - 21 maart 1992

Net uw kerstkaart ontvangen!
Beste dank voor uw lieve wensen!
Tegelijkertijd meld ik u dat de verschillende stortingen voor het project zijn toegekomen nl. een totaal van 35.350 Fr. waarvoor heel hartelijk dank. (Er werd dus in totaal 650 Fr. afgehouden)
Een blij Paasfeest aan alle leden van de Brug.

Correspondent: Irma Van Gestel

Kadutu - 14 maart 1992

Ditmaal kwam uw brief van 16 februari aan. Het tijdschrift “De Brug” nr. 1 van 1992 ontving ik enkele dagen voordien. Zo las ik in het tijdschrift dat het project voor de tweede maal werd aanvaard Hartelijk dank. Ik ben heel blij en Zr. Nelly ook. Zo gauw ze thuis was van een tournee liet Ik haar het tijdschrift lezen, wat ze met veel belangstelling deed. Ze zal later zelf bedanken en nog vertellen over haar werk nu, want het heeft enigszins een andere wending genomen wegens de toestand hier. Ze is namelijk niet naar Moba (aan het Tanganika-meer) kunnen gaan. Iedereen was daar op de vlucht! Paniek!
Zr. Neilv heeft zich nu volledig aan de losgelaten jongeren van Kadutu! ... Jonge mensen die hun jon-gere kameraden willen “encadreren”, nu er niemand naar school gaat ! Er is hier veel, heel veel werk. Hoogdringend werk van opvoeding en conscientisering! Ondertussen kwamen ook de nrs. 2 en 3 van 1991 van uw tijdschrift aan. Bedankt I
Uw vorige brief en kerstkaart kwamen tot nu toe niet aan We leven hier precies uit de Europese we-reld weg, maar zeer sterk verbonden met de mensen hier die proberen te leven van de ene dag in de andere.
Tot een volgende keer.
‘k Geef deze brief met iemand mee. Veel groeten en dank aan alle Brug-leden.

Correspondent: Irma Van Gestel

Kadutu - 22 januari 1992

Het spijt me echt veel te laat op uw brief van 20 oktober te antwoorden! Die brief heb ik pas deze week ontvangen. Hij heeft een lange reis achter de rug! Noch in Rwanda, noch in Zaïre werkt de post functioneel. Zo heeft de brief, van hand tot hand, toch zijn weg gevonden.
Zuster Nelly heeft omwille van de politieke omstandigheden haar programma moeten wijzigen. Ze geeft nu veel sessies aan de vrouwen van Bukavu zelf en is erg actief met de plaatselijke bevolking bezig. Ikzelf werk niet rechtstreeks met de bevolking, maar woon wel in het vormingshuis, samen met Nelly.
Wil U a.u.b. dit adres noteren : BP. 324, Cvongugu, Rwanda. Het is het enige dat nog werkt tot nu toe. Toch constateer ik dat veel familiebrieven niet aankomen.
Ik dank nogmaals de Brug voor haar belangstelling en toewijding voor de bevolking van de Derde We-reld.
Met mijn beste wensen voor het nieuwe jaar.

Correspondent: Irma Van Gestel

Kadutu - maart 1991

Zuster Nelly is een week of twee terug van haar lange afwezigheid (4 maanden) in het noorden van Zaïre. Ik wachtte op haar terugkomst om U te antwoorden op uw brief die ik pas einde februari ont-ving.
De storting van de Brug is aangekomen waarvoor zeer hartelijk dank van ons beiden. U kunt zich de vreugde van Zuster Nelly en de mijne niet voorstellen! Dank zij de Brug kunnen er meer vrouwen herschoold worden op een effectiever manier.
Zuster Nelly gaat helemaal op in haar werk dat volledig in het Swaheli gebeurt. Ik ben blij dat ze een relaas heeft willen schrijven om u allen op de hoogte te brengen. Hier in en rond Bukavu is het een kri-tieke tijd van onzekerheid de mensen weten niet meer hoe ze morgen zullen leven; jongeren lopen verloren tijdens die lange schoolstaking. Eergisteren herbegonnen de klassen, maar voor hoelang?
Ik stel het wel en leef intens mee met de bevolking en met de mensen die in onze buurt wonen.
Groet van mijnentwege alle leden van de Brug, heel speciaal het bestuur.

Brief van zuster Nelly Boons

Met plezier kom ik U een verslag geven van het vormingswerk in verband met integrale ontwikkeling, maar voor ik hieraan begin wit ik U en de Brug heel hartelijk danken voor uw bijdrage aan dit werk. Uw steun maakt het mogelijk nog intenser te werken aan de promotie van de Zaïrese vrouw en door haar, aan de opbouw en het familieleven van vandaag, opbouw van de Kerk en ook indirect van de natie.
Wat houdt de vorming in? Tot nu toe werd Ik betrokken bij 2 projecten:
1. het op gang brengen van het werk met en door vrouwen in de parochie Moba, bisdom Kalemie, alsook de organisatie ervan, die steeds als doel heeft “auto~promotie” d.w.z. de groep neemt zelf de verantwoordelijkheid in handen.
2. in het bisdom Hunia werd me gevraagd mee te werken aan het zoeken naar meer aangepaste vormen van vrouwenwerk. Met dit doel werden er sessies georganiseerd. Vanaf 1989 tot nu toe gaf Ik 16 sessies. In grote lijnen zijn de volgende onderwerpen besproken:
- de christelijke visie op integrale gemeenschapsontwikkeling,
- milieustudie en kennis,
- een pedagogie voor autopromotie in groepsverband,
- het beheer en de boekhouding van groepen,
- gezondheidszorg in gezin en milieu,
- AMOS en andere Bijbelprogramma’s die tot doel hebben kritische situaties te analy-seren om daarna tot actie te komen voor verbetering daarvan.
In totaal kregen 275 personen de kans om 1 of 2 sessies te volgen waaronder:
- 93 vrouwen : animatrices, monitricen en echtgenoten van pastorale werkers
- 119 zusters uit 4 verschillende congregaties en werkend in verschillende sectoren van het sociale leven
- 61 mannen, leden van de comités voor gemeenschapsontwikkeling, catechisten en pastorale werkers
- 2 broeders die ook actief zijn in gemeenschapsontwikkeling.
De sessies worden gegeven in centrale plaatsen van de bisdommen en kloosters. U kunt zich dus wel voorstellen dat de verplaatsingen en het verblijf nogal wat kosten meebrengen, die de deelnemers zelf niet volledig kunnen betalen. Wij zijn daarom heel blij daarbij gesteund te worden, mensen die zinvol willen delen met anderen, zoals uw groep de “Brug”. Zelf moet ik voor dit werk ook grote afstanden overbruggen. Om U daarvan een idee te geven: Buni-Bukavu ± 800 km. en Bukavu-Moba ± 1000 km. De reis gaat gedeeltelijk per boot en gedeeltelijk per vliegtuig, want de wegen zijn in de regentijd niet begaanbaar.
Nogmaals hartelijk en moge de Heer die leven geeft U allen inspireren in uw werk en leven van iedere dag.

Correspondent: Irma Van Gestel

Kadutu - 21 september 1990

Hier dan mijn in eerste briefje uit Kadutu, in Zaïre, waar ik op 31 augustus ben aangekomen. De enke-le weken in Rwanda doorgebracht waren vol vreugde om het weerzien van verschillende vrienden, zowel leerkrachten als leerlingen, het werkvolk, de parochiepriesters, de inlandse zusters, de armen en de ongelukkigen.
Wat een verschil hier in Kadutu! We wonen midden tussen de mensen van een echte bidonville. Achter ons huis kijk ik langs beneden over al die nietige huisjes heen, naar het mooie zicht over het Kivumeer. En aan de andere kant kijk ik tegen een hoge berg aan waar de huisjes, als bij wonder, te-gen aan geplakt zijn. Niemand heeft ook maar een lapje grond om zelf iets te kweken.
Onze parochie van 110.000 mensen, waarvan ± 75.000 christenen, wordt geleid door 4 lokale pries-ters die onmogelijk die zware taak aankunnen. Heel veel parochiewerk wordt gedaan door vrijwilligers, leken en zusters, vooral in de 25 basisgemeenschappen.
Ik zal belast worden met de leerkrachten van één secundaire school, vooral met degenen die cate-chese geven. Ook ga ik naailessen geven aan meisjes van 14 à 17 jaar. Hier kan Ik dan goed hun taal, het Kiswahili, leren.
Het project dat Ik jullie wil aanbevelen is het volgende: samen met de Nederlandse zuster Nellv, die verantwoordelijk is voor “des groupes de promotion féminine” zorgen dat er foyers kunnen gehouden worden om een integrale ontwikkeling te geven aan de vrouw ten bate van haar gezin en haar le-vensmilieu.
Tijdens deze vormingen op economisch, sociaal en godsdienstig vlak worden plannen gemaakt om tot een actie te komen voor een vernieuwing en levensverbetering. Die actie wordt in het begin gesteund en aangemoedigd door de zuster, die ondertussen heel concreet enkele personen vormt die haar taak overnemen tijdens haar afwezigheid. Gedurende de actie komen de monitrices nog samen om de plaatselijke problemen van alle groepen te bespreken en oplossingen te zoeken.
Dit alles gebeurt met actieve samenwerking van de verantwoordelijke monitrices en de vrouwen van de foyer naar alle andere vrouwen toe. Zo kan stilaan eeu mentaliteitsverandering plaats hebben.
Deze foyers worden gehouden in gans het bisdom en vergen veel onkosten: de moeilijke verplaatsing voor de sessies, het nodige materiaal, het verblijf, de zorgen voor het gezin die ze aan anderen moe-ten overlaten. . en wat weet Ik al!
Ik ben er zeker van dat “De Brug” ons wil helpen om in 1991 deze verschillende onkosten te kunnen dekken. Er kan dan op voorhand aan een betere organisatie gedacht worden, zodat meer vrouwen van de vorming kunnen genieten en nadien actief meewerken aan de opbouw van een betere natie.
Zuster Nellv zal volgend jaar zelf iets over haar werk en ondervinding schrijven.
Ik wil jullie nu reeds van harte danken voor dit, en de vele andere projecten die door “de Brug” worden gesteund.
Ik wens jullie van harte fijne, gezellige kaasavonden in november ! - - - Met mijn heel fijne herinnerin-gen aan de voorbije ontmoet ingen!
En mijn beste dank voor alles.

Correspondent: Irma Van Gestel

Zaza - 19 november 1989

Eerst wil ik U melden dat Ik in de eerste helft van januari op verlof kom voor een maand of vier, vijf... en ik hoop U en de andere leden van de Brug te kunnen ontmoeten. Dat is dan ook de reden waarom ik dit jaar geen project voorstel, vermits ik niet ter plaatse zal zijn (is dat niet zo in ‘t reglement van de Brug?). Daarbij weet ik niet of ik na het verlof nog terug naar Zaza zal gaan, ofwel een ander werk of een andere plaats zal ontvangen.
Indien ik toch van uw vrijgevigheid mag gebruik maken zou ik dit vragen: er zijn hier in Rwanda enkele meisjes die missionaris willen worden. Ze hebben niet voldoende studie en moeten die eerst afwer-ken. Vier meisjes zijn in de catechistenschool (3 jaar studie), twee in het tweede jaar en twee in het eerste jaar. Het is voor onze Congregatie wel zwaar dat te bekostigen eer ze intreden. Maar het is de moeite waard. Ze worden gevormd tot echte geëngageerde catechisten, met een flinke persoonlijk-heid.
Moest De Brug dat toestaan, zelfs als ik in België verblijf, zou dat een geweldige hulp zijn voor ons, wat tenslotte aan Rwanda of een ander land van Afrika ten goede komt: daar waar die meisjes later als leek of als missionaris zullen werken. Ik zal proberen nog tot in Zaza te geraken voor ik afkom.
Met mijn allerbeste dank en tot binnenkort. Alvast een fijn kerstfeest en een blij, gelukkig nieuwjaar en veel succes met de kaasavonden.

Het bestuur van de Brug had de gelegenheid een avondje door te brengen met Zuster Tijskens ten huize van de correspondente.
Het was een fijn gesprek waarin wij mochten kennis maken met al het werk dat de zuster reeds heeft gedaan tijdens haar 39 jaar verblijf in Rwanda.

Correspondent: Irma Van Gestel

Zaza - oktober 1989

Ik heb samen met onze regionale overste een contactpersoon gezocht voor het project ‘89. Dit project vroeg ik aan om de Rwandese zusters te helpen in het herstellen van hun noviciaat, voornamelijk voor de vensters. Ik vind het heel normaal dat de Brug vraagt deze persoon te kennen. Dat is trouwens steeds zo. Het zal Soeur Thirv-Dominique zijn van de Benebikira die de huidige novicemeesteres helpt bij de vorming van de toekomstige zusters. Zij spreekt vlot Frans, is heel handig en onderne-mend en zal u wel op de hoogte brengen van de uitvoering van het project. De Congregatie van de Benebikira werd door ons begonnen in de jaren 1917-20 op aanvraag van de toenmalige bisschop. Sinds 1954 zijn ze reeds helemaal autonoom, maar een diepe vriendschapsband - familie-band heerst er onder onze beide kloosterfamilies. Ikzelf kan niet instaan als contactpersoon omdat het zo veraf is, ± 250 km, alhoewel Save mijn eerste missiepost was van 1951 tot ‘54 en nadien van ‘67 tot ‘72. Ik hoop dat met deze inlichtingen het project zal worden aanvaard, zodat ze al die jonge mensen gezond kunnen huisvesten en zo een degelijke vorming geven wat ten goede komt aan de bevolking van dit klein, arm maar mooi land.
Met mijn beste groeten en dank.

Correspondent: Irma Van Gestel

Zaza - 21 juni 1988

Ik ben blij Uw brief te ontvangen en het vele nieuws te lezen over alle acties die in Heide en de omge-ving verwezenlijkt worden om elke mens een kans tot ontwikkeling te geven.
Fijn dat de solidariteitsmaaltijden zoveel bijval hadden, dat de Derde Wereldbeurs een succes werd! En tijdens mijn verlof zal ik vast het propagandaboekje met veel belangstelling inzien. Maar dat zal nog wel wat duren.
Ja, het werd wel een heel lange tijd van wachten. Ik dank jullie voor de goedkeuring van het water-pompproject en voor de som van 33.000 BF die ik enkele maanden geleden al ontving. Maar, daar Ik geen nieuws had over de aanvaarding van het project hebben we die som nog niet gebruikt en zijn we met de aankoop en de installatie van de pomp niet begonnen. Nu staat het groot verlof voor de deur, de leerlingen zullen binnenkort naar huis gaan voor ‘n goede twee maanden. Tijdens het verlof moe-ten de drie slaapzalen opgeklapt worden en hersteld. Daarmee zullen de maanden juli en augustus goed gevuld zijn. Maar ik hoop begin september met die installatie te starten zodat ze volop kan wer-ken zogauw het nieuwe regenseizoen begint. Het zal een grote hulp zijn, waar ik nu al blij om ben en jullie mijn beste dank verzeker. Ook voor de gift vanwege het GMK-koor.. Ik zal hun binnenkort een dankwoordje sturen.
Nieuws van Zaza?.. Wel, het schooljaar. verloopt goed en heel waarschijnlijk zullen de 23 leerlingen van het laatste jaar hun diploma behalen.
Het noorden van het land heeft in mei geweldige regens gehad die bergverschuivingen en overstro-mingen tot gevolg hadden. Misschien hebt U er wel van gehoord langs dagbladen of TV. Verschillen-de mensen werden verrast en bedolven onder een geweldige modderpoel die van de heuvels naar beneden donderde. Sommigen konden nog net op tijd wegvluchten, en heel velen hebben alles verlo-ren huis, grond, oogst, familieleden.
Twee dagen later steeg het water hier bij ons zo erg dat de dijken door het moeras en de baan langs het moeras volledig onder water stonden. Onmogelijk die baan te gebruiken, tenzij per prauw. Toen het water wegtrok en we weer probeerden de baan te gebruiken, kon je de vissen in de modder zien spartelen, en kinderen, tot aan de knieën in het slijk, probeerden die glibberige vissen in hun mand te krijgen.
Verontschuldig me, ik voel dat mijn schrijven in ‘t Nederlands niet helemaal correct is!.. Maar op het einde van het schooljaar zitten er ook zoveel dingen in mijn hoofd dat ik moe begin te worden.
Ik wens jullie allen een prettig verlof, met veel zon, rust en vreugde.
Ik dank nogmaals “De Brug” voor de inzet van zovelen om met de mensen van de hele wereld een familie te worden.
‘n Reuzeproject dat het project van de Heer zelf is.

Correspondent: Guy Verpoten

Zaza - 20 september 1987

Hier een woordje om mijn vorige brief te bevestigen. De provinciale raad is akkoord U een nieuwe pomp voor te stellen, een elektrische pomp die het water naar de keuken kan stuwen. We hebben reeds uitgekeken naar de mogelijke prijs. In Kigali zijn er af en toe wel te vinden aan een prijs van on-geveer 8O.0OO Rw fr., wat overeen kent met zo’n 35.00O Fr.
Voor de installatie en de nodige buizen zullen we zelf proberen in te staan.
Het zou een hele grote hulp zijn en de handenarbeid verlichten. Niet om een paar werkmannen te ontslaan, maar om hen meer tijd te geven op het veld te werken, zodat de opbrengst voor het inter-naat dan ook groter is en dat dan uiteindelijk toch de leerlingen ten goede komt.
Ik wil U reeds bij voorbaat danken. Brengt U ook onze dank over aan al de leden van “De Brug”.

Correspondent: Guy Verpoten

Zaza - 16 november 1987

Ik ben in Kigali voor zaken en dacht er de overste thuis te vinden met een antwoord voor U maar komt pas donderdag aan. Vermits er vanavond een zuster naar België vliegt, geef ik toch een woordje mee. Over hot project hadden we samen gesproken en dachten aan een soort pomp die het regenwater naar de keuken zou pompen. De watervoorziening is nog steeds niet in orde en schept heel wat pro-blemen en kopbrekerij. Vooral in de keuken van de internen is het een probleem. Het is onze gewoon-te, eer we een project aanvragen, de provinciale raad op de hoogte te brengen en hun toestemming af te wachter. Begin november vergaderde die raad en hun antwoord is nog niet toegekomen.
De medicamenten zijn ondertussen ook aangekomen en heel welkom. We houden er enkele voor on-ze leerlingen zelf en de rest geven we aan het dispensarium van Zaza waar tegenwoordig heel veel gevallen zijn van malaria en rode koorts. Velen bezwijken er aan, zelfs volwassenen, anderen her val-len tot 3 à 4 maal toe en hebben geen weerstandsvermogen meer. Tot overmaat van ramp breekt ook nog een epidemie van dikoor los.
Op het dispensarium weten ze geen raad om iedereen te verzorgen zoals het hoort en de nodige ge-neesmiddelen zijn zelfs in Kigali zeldzaam geworden.
De hulp aan studenten in nood is heel heel goed geweest. Verschillende hebben er van genoten. Sommigen op een regelmatige manier: elke trimester een deeltje van het schoolgeld, de rest proberen ze zelf te vinden. Anderen sporadisch, omwille van familiale omstandigheden: een sterfgeval in de naaste familie of een plotse zware ziekte die veel uitgaven vergt, of een slechte oogst die niets heeft opgeleverd, enz.
Er rest mij nog een kleine som die binnenkort zal worden uitgedeeld: tegen het einde van een termijn, als de schulden zich ophopen, kan je best merken wie er nood aan heeft.
Ik wil “Be Brug” nog heel hartelijk danken voor die steun en alles wat ze doet voor de medemens in nood.
Hartelijke groeten en succes met het maal.

Correspondent: Guy Verpoten

Zaza - september 1986

Het heeft wel wat aangelopen, eer ik met dit schrijven bij U aankom. De reden daartoe is dat het ge-storte geld zijn tijd heeft genomen om tot hier te geraken. Half april kwam het aan. Dat was de exa-menperiode voor de leerlingen en niet het moment om rustig met enkelen van hen te praten.
Onder elkaar hebben wij, de zusters en leerkrachten, er over gesproken om te weten wie en hoe het best hulp kon gebruiken. We beslisten dat aan een 15-tal leerlingen de helft van hun schoolgeld (mi-nerval) voor volgend jaar nu reeds beloofd wordt, zodat ze rustig en gerust kunnen studeren. Voor de andere helft moeten ze proberen er zelf in te voorzien. Maar indien dat niet lukt, blijft er nog voorraad om ze verder te helpen. Dit, opdat de ouders zouden blijven zorgen voor hun grote kinderen.
Ze zijn echt gelukkig. Ik denk dat die hulp velen zal helpen om evenwichtiger te groeien tot volwas-senheid. Eentje zei me:“maintenant, maman aussi pourra manger à sa faim car elle n’aura plus besoin de vendre toute la récolte à cause de moi! Je suis très contente!
Hierbij steken 2 brieven die door twee meisjes geschreven werden. Ik dacht dat dit U veel plezier zou doen en iets laat vermoeden wie onze meisjes zijn, van welk milieu, met welke zorgen en kopbreke-rij….en toch steeds vol moed en vreugde.
Wij vonden het inderdaad heel plezierig deze 2 brieven ontvangen te hebben. Daarom dachten wij er-aan één van deze brieven te publiceren.

Monsieur,
C’est avec joie que je peux vous écrire cette petite lettre pour vous transmettre tous mes remercie-ments, J’ai appris de Sr.Nina qu’une aide de votre part m’est arrivée, pour subvenir aux dépenses de mes études.
Cela me réjouit grandement ainsi que mes parents qui sont cultivateurs. J’ai 21 ans et je suis l’aînée de la famille, 9 autres enfants me suivent. Nous avons de la chance car les 3 aînées ont l’occasion de faire les études. Cela demande beaucoup de mes parents. Ils n’arrivent pas à trouver tout l’argent né-cessaire: le minerval scolaire, fourniture en cahiers, frais de déplacements et d’autres petites choses personnelles dont nous avons besoins, car les 7 enfants qui restent à la maison dont 4 à l’école pri-maire ont aussi besoins de bien se nourrir et d’être soignés s’ils sont malades.
A présent, il nous rest deux terrains pour cultiver, les autres mes parents les ont vendus pour avoir de l’argent, mais ces deux champs produisent trop peu de récolte pour nourrir une grande famille. Ainsi vous pouvez comprendre, Monsieur, quelle grande joie nous procure votre aide. L’année prochaine ça sera ma dernière année et j’espère ensuite pouvoir aider mes parents.
Vraiment la bonté de Dieu est immense, je le remercie d’avoir mis sa bonté dans votre cœur, qu’il vous protège et nous donne sa joie et sa force,
Annonciata

Correspondent: Guy Verpoten

Kadutu - 15 mei 1994

Nu Zuster Nelly naar Europa vertrekt kan ik toch niet nalaten u enig nieuws te bezorgen. Het is lang geleden. U zult me heel zeker verontschuldigen. Het is me nu heel moeilijk te schrijven; heel mijn we-zen leeft mee met de bevolking in Rwanda. Ik voel me leeg en alleen nu zovelen zijn omgekomen in die gruwelijke toestand.
Enkele dagen geleden ontvingen we een relaas van wat er in Zaza is gebeurd op 10 en 12 april!... 1.400 !!… De besten van mijn vrienden werkvolk, leraars, zusters, priesters, oud-leerlingen, mensen van de parochie... Waarom toch? ...
Ook vele mooie daden werden ons tegelijkertijd meegedeeld: wederzijdse hulp en steun, vertrouwen, vergeving, aanvaarding in vrede en geloof....
Alleen de zekerheid dat al die bekenden nu in Gods heerlijkheid gelukkig zijn voor altijd, helpt me om ook vertrouwen en vrede terug te vinden en steun te zijn voor degenen die hier nu als vluchtelingen leven.
Ja, zuster Nelly vertrekt onverwacht naar Nederland waar ze als Provinciale Overste benoemd is. Ze is reeds in Kadutu toegekomen en ik heb ze daar ontmoet. Jammer, veel tijd om te vertellen was er niet. Dat zullen we in Europa doen.
Hartelijk dank voor de Paaswensen die u op 17 maart in het boekje hebt gestoken. Het is pas 3 dagen geleden hier aangekomen. Hoe het over de grens is geraakt, dat vragen we ons hier af.
Dank ook voor de storting van 41.000 Fr. voor het project van zuster Nelly. Het is nog niet aangeko-men.
Maar we staan nu voor een probleem! Zuster Nelly vertrekt, maar zal vervangen worden door een andere zuster. Die zal pas binnen een maand of 6 (?) beginnen. En er blijf nog een goede som die zuster Nelly haar laat om te starten.
Gezien het nijpend probleem van de vluchtelingen vragen onze Oversten of de Brug het toestaat de som van 41 .000 Fr. die onderweg is, te gebruikten om bijzondere gevallen van vluchtelingen te helpen, vb. huishuur voor families die proberen zich hier te integreren en zelf willen zorgen aan voedsel te geraken. Huishuur is tijdens de eerste maanden onmogelijk zelf te betalen… En nog andere dergelijke gevallen....
Op 3 juli (waarschijnlijk) kom ik zelf in België aan. Dan zal ik heel zeker meer informaties kunnen ge-ven over het gebruik van die som. We wachten dus op de toestemming van de Brug. Het antwoord kunt u misschien sturen naar het provinciaal huis in België : Zrs Miss. van O.L.Vrouw van Afrika, Vic-tor Allardstraat, 177, 1180 Brussel (Ukkel), die geven dan de brief mee met vertrekkende zusters of paters.
Tot binnenkort dus! Van harte een blij Pinksterfeest. Moge de Geest van de Heer van onze wereld zijn thuis maken!... En veel succes met het initiatief “te bed of niet te bed”. Proficiat aan de “uitvinders” en de “uitvoerders”.
Mijn beste groeten aan alle bestuursleden en bekenden.

Correspondent: Irma Van Gestel

Kadutu - 8 juni 1993

Al een hele tijd ligt uw brief op mijn schrijftafel. Ik wacht geduldig op het bericht van de stortingen, maar tot nu toe heb ik nog niets ontvangen... dus nog wat geduld oefenen, het komt zeker aan. Ik heb een aangenaam nieuws te melden.
Pater Jos Van Boxel kwam hier deze middag op bezoek. Dat was een blije verrassing!.. Met een confrater is hij op studiereis in Rwanda en Zaïre om kennis te maken met andere seminaries waar Afrikaanse (Witte Paters) Missionarissen van Afrika worden opgeleid. Ze hebben de reis per auto ondernomen: net 1000 km van bij hen (Tanzania-Kipalapala) tot in Cvangugu aan de grens hier, dus heel Rwanda door. Ze zijn allebei heel tevreden over de opgedane ervaringen. Morgenvroeg beginnen ze de terugreis.
We hebben natuurlijk heel veel over de Brug” verteld en over U, onze gezamenlijke correspondente.
Het schooljaar is om zo te zeggen op zijn einde. En een goed verlof zal welgekomen zijn, veronderstel ik.
Ook hier is het zo. De scholen hebben het uitgehouden een heel jaar lang, spijts het niet ontvangen van salaris! ... De ouders werden verplicht samen te leggen opdat de leerkracht zou kunnen leven. Sinds januari niets meer van de staat ... Zullen ze in september herbeginnen in zulke omstandighe-den?
Ik stel het wel. Wanneer ik naar België kom weet ik niet. Zeker niet dit groot verlof.
Het Algemeen Kapittel van de Congregatie is nu bezig in Rome en we moeten wachten tot de Over-sten weer terug ter plaatse zijn. Onze nieuwe Algemene Overste is een Schotse; ze volgt op een Amerikaanse.
Dank voor uw steun, dank voor uw gebed. We kunnen dat hier allebei heel goed gebruiken. Zuster Nelly stelt het wel. Ze is volop bezig met de vrouwen in de Maniema. Ik denk dat ze in oktober terug zal zijn in Kadutu.

Correspondent: Irma Van Gestel

Kadutu - 20 oktober 1991

Vandaag Missiezondag! Ik ben met mijn gedachten bij jullie in Heide, op de Heuvel of in Achterbroek aan de kaastafel! ... En ik weet hoe druk dit en de volgende weekends voor jullie allen zullen zijn. Veel geloop, veel voorbereiding, denken aan alles en nog wat! En dank, de mensen ontvangen, bedienen, met hen praten en vooral luisteren.
Ik ben er zeker van dat jullie toewijding zijn vruchten zal dragen, niet alleen materiële waarmee de armsten van de wereld geholpen worden, maar ook vruchten van schoonmenselijkheid, van begrip en geduld, van broederliefde, eenheid en vergeving in eigen omgeving.
Zou U aan de leden van de Brug kunnen vragen het project van Zr Nelly verder te steunen? Het is een werk van lange duur dat de vorming van de doorsnee mens beoogt.
Ikzelf stel het wel. Sinds 1 september hebben Zr. Nelly en ik de grote gemeenschap verlaten en zijn verhuisd naar het postulaat (ook in Kadutu) om met de postulantenverantwoordelijke een kleine gemeenschap te vormen in dienst van de postulanten. Die zijn met 5: 3 Zaïrese, 1 Rwandese en 1 Spaanse. Jong volk met veel leute en enthousiasme. De missionarissen van morgen!
Want missie blijft, is het niet? Kerk is Missie en de Heer blijft roepen om zijn Liefde voor allen kenbaar te maken.
Doe mijn beste groeten aan alle leden en bestuursleden van “de Brug” en aan Mr. Pastoor van de pa-rochie.

Correspondent: Irma Van Gestel

Zaza - 3 november 1988

Uw brief van 24 oktober heb ik deze week ontvangen. Mijn beste dank!
Wat de pomp betreft; ze is nog steeds niet geïnstalleerd. We troffen het niet al te best. Toen ik ze wilde kopen waren er geen meer voorhanden en de firma moest er nieuwe bestellen vanuit het buitenland. Dat loopt allemaal erg lang aan. Maar nu is ze op komst in een container die rond Nieuwjaar verwacht wordt. Nog wat geduld en hopen dat er geen verdere reisongelukken nog stokken tussen de wielen zullen steken.
Vooraleer ik het vergeet, wil ik U de beste groeten overbrengen van Annunciata Murekaseke. Ik ontmoette haar in augustus bij het einde van een retraite voor jongeren. Het was een blij weerzien en ze heeft mij veel verteld van haar eerste jaar onderwijs, en van de vreugde in de familie nu ze de toekomst hoopvoller aankunnen. Ze drong er op aan niet te vergeten u haar dank en groeten over te brengen. Twee andere leerlingen werden in juni gediplomeerd en vier zijn er nog in hun laatste jaar. Ook zijn er nog enkele jongere leerlingen die we zullen helpen met wat er nog in kas is.
U vraagt me, een nieuw project voor te stellen. Op onze school kunnen we nu vooruit, al zijn er na-tuurlijk altijd herstellingen en uitbreidingen nodig die onkosten met zich meebrengen. Toch zou ik U een project willen voorstellen. Niet voor ons, maar voor een Rwandese Zustercongregatie. Hun novi-ciaatgebouwen zijn al erg oud en versleten (ze werden gebouwd1 zo rond de jaren ‘4O). De venster-ramen moeten dringend vernieuwd worden en de zusters weten niet hoe ze de onkosten moeten dek-ken.
Moest “De Brug” instemmen, de Rwandese Congregatie dit jaar te helpen, zou het voor ons, missio-narissen een grote vreugde zijn. De congregatie werd in 1919 gesticht door de Witte Zusters, op aan-vraag van de bisschop. Ze werd de eerste autochtone Zustercongregatie van het land. Ze zijn reeds autonoom sinds 1956, maar een sterke band blijft onze kloosterfamilie met de hunne verbinden. Hun gemeenschappen zijn over het ganse land verspreid.
Langs onze oversten, wil ik U graag van de uitvoering van het project op de hoogte houden.
Breng mijn allerbeste dank aan alle leden van “De Brug”, voor hun toewijding en hun hulp, voor de vreugde die ze brengen in een land dat als één van de armsten ter wereld gekend is.

Correspondent: Guy Verpoten

Zaza - december 1985

Een nieuw project wordt gestart in Rwanda en wij laten zuster Wilhelmina dan ook direct aan het
Woord:
Na enkel jaren meegewerkt te hebben aan de opleiding van Rwandese zusters, sta ik sinds september 84 terug in een normaalschool met ongeveer 180 leerlingen. Niet zozeer als leerkracht, al geeft ik enkele uren catechese en help de pedagoog bij het assisteren van de proeflessen die de normalisten geven in de basisschool, wel als econoom en degene die samen net de directie ervoor zorgen moet dat, lange materiële dingen en goede organisatie, mensen gelukkig kunnen leven, zowel leerkrachten en leerlingen als onderhoudspersoneel en nachtwakers.
Graag zou ik beroep willen doen op de inzet van zoveel mensen van de Brug, met het project geldelijke steun aan arme studenten. Hiervoor wat uitleg: in Rwanda volgen de kinderen acht jaar basisschool Degenen die deze jaren met succes hebben beëindigd, zijn verplicht deel te nemen aan de Concours National, uitgegeven door het ministerie van 0nderwijs. Ze mogen een kaartje invullen waarop ze naar keuze de plaats van de drie onderwijsinstituten schrijven. Begin september ontvangt elke secundaire school een lijst met de aan te nemen leerlingen. Deze is gebaseerd op:
1. de verhouding van de bevolking: 1 tutsi tegen 9 hutus.
2. de prefectures (provincies): elke eenzelfde aantal kinderen die geselecteerd worden, hoewel de bevolkingsdichtheid van provincie tot provincie verschilt.
Maar de instituten liggen onregelmatig verspreid in het land. En er wordt geen rekening gehouden met de woonplaats van het kind, noch met zijn keuze. Zo komen er, op de 30 à 36 leerlingen voor het eer-ste jaar, meisjes zijn die van heel ver komen en voor één enkele reis rond de 1000 Rwandese Fr uit-geven. Onze leerlingen keren enkel met Kerstmis, Pasen en in juli huiswaarts. Dit is voor hen dus 6.000 Rw Fr per jaar voor de verplaatsing alleen. Dit jaar was het schoolgeld vastgesteld op 7200 Rw..Fr. Het zal geleidelijk verhogen tot 10.000 Rw.fr. Naar ik vernam zal deze verhoging in 85-86 nog niet doorgevoerd worden. Naar er komen voor het eerst de onkosten van schoolbenodigdheden bij. Dan is er nog het uniform, lakens en deken, zeep en andere kleinigheden. Voor arme mensen thuis is het gemis hieraan geen groot probleem, maar daardoor wordt een kind dat in groepsverband leeft, met de vinger nagewezen.
Als er één van de kinderen de kans krijgt voort te studeren is de vreugde groot en zijn geen offers moeilijk. De familie moet heel veel doen om op termijn de gevraagde som bij een te krijgen. Maar voor een echt arme familie (en zo zijn er veel) zijn deze financiële moeilijkheden onoverkomelijk. Zo moe-ten ze dikwijls afzien van verdere studie, en ze zijn zich bewust dat ze nooit uit hun armoede zullen geraken.
Soms gebeurt het wel dat het kind heel de familie bezoekt om van elk 100, 500 of 1000 Rw.fr. te “le-nen”, en dat het zo een deel van de som bij elkaar krijgt. Dit zouden we moeten kunnen vermijden, want zo bindt het kind zich voor heel zijn leven, elke maand de wedde te moeten uitdelen aan allen die ooit een som geld leenden. Zo zal het er zelf nooit boven op komen, en dat zou moeten vermeden worden.
Om deze vorm van slavernij voor deze meisjes te kunnen vermijden, trachten we geld bijeen te ver-zamelen om hun schoolgeld te betalen, Zo zullen ze na hun studies op financieel onafhankelijke wijze hun leven kunnen beginnen.

Correspondent: Guy Verpoten