Epifanio Gonzalez


Adres

Veraguas - Panama

Leven en werk

Pater Jos Verhaegen, die wegens ziekte uit Ecuador teruggekomen was, stelde ons op 14 december 1977 Epifanio Gonzalez voor. Epifanio was een Panamese jonge onderwijzer die werkzaam was bij de MIJARC (internationale KLJ).
Onze eerste storting van 5000 BEF diende om een man van blindheid (staar) te laten opereren.
In slechte omstandigheden in het binnenland poogde Epifanio, die een mesties was, doch vele mogelijkheden had om zelf begoed te zijn, iets te doen voor de boeren in Veraguas. Hij werd enorm tegengewerkt. Zijn halfbroer werd zo hard geslagen dat hij er mentaal letsel aan over hield en door toedoen van petities uit de gevangenis verlost. Dit was een feest in Panama.
Na een tijd werd Epifanio's vrouw, die onderwijzeres was, gebroodroofd. Hijzelf werd meerdere malen met de dood bedreigd. Zijn laatste brief beschreef zijn toestand: "Ik hoop dat mijn brief u mag bereiken. Ik zit hier opgesloten in een huis sinds meerdere weken. Aan alle zijden staan mensen, die mij naar het leven staan, omdat ik de kas van de boeren, met eigen bijdragen, niet aan de burgemeester wil overhandigen. Wij weten echter allen dat hij het geld voor zichzelf wil gebruiken.".
Na meerdere brieven is het contact weggevallen met als melding 'adres onbekend'. Spijtiggenoeg hebben wij dit project in 1981 moeten opgeven. Zelfs Amnesty International vond hem niet terug.

Brieven

Veraguas - januari 1981

Epifanio heeft ons weer geschreven en de ergste belagingen en aanslagen zijn schijnbaar voorbij. Epifanio’s vrouw Gladys, was onderwijzeres in Santa Cruz en was zeer geliefd door de ouders omdat zij zich zo inzette voor de kinderen. Twee jaar geleden schreef hij ons, dat Gladys ook ‘s avond.s en ‘s zondags les gaf aan analfabeten, kinderen met moeilijkheden enz...
Zij zette zich samen met haar man en andere ouders in om de alcoholische drankverkoop in de school te doen verdwijnen,iets wat in Panama ook wettelijk verboden is. Er mag daar binnen een bepaalde straal geen drankverkoop zijn. Nochtans is de plaatselijke burgemeester Isidro Caniano zelf geïnte-resseerd dat deze verkoop doorgaat omdat hij persoonlijk er de winst van opstrijkt.
Bovendien was er serieuze fraude vastgesteld in een hele reeks van kassen, die bestuurd worden door deze Isidro samen met nog een andere familie nl. Rodriguez. De centrale overheid had contro-leurs gestuurd. en vastgesteld dat Isidro de gemeenschapsgelden voor persoonlijke doeleinden ge-bruikte. .Dit geraakte bekend in het dorp en bij de volgende verkiezingen zag het er niet zo goed uit voor Isidro. Hij dreigde dan ook met ontslag van alle mensen in dienst van zijn aanverwante familie in-dien hij niet werd verkozen. Ook zou er een repressie worden gevoerd tegen degenen, die in oppositie zouden gaan. De kas van het aquaduct, die om hoger vernoemde redenen niet aan Isidro word toe-vertrouwd, maar waar de spaargelden aan Epifanio worden toevertrouwd, was een doom in het oog van Isidro.
De verkiezingen zijn nu voorbij en Isidro heeft het klaargespeeld dat hij gewonnen heeft en Epifanio kon nu terug op straat komen. Hij moest twee maandon onderduiken om niet het leven er bij in te schieten. Natuurlijk moest zijn vrouw ontslagen worden en daarvoor schreef Isidro samen met Mario Trombetta een brief naar het ministerie van opvoeding.
Gladys moest afgedankt warden wegens misbruik van de school voor politieke doeleinden. Zij was zelfs opgekomen voor het gemeentebestuur, wat volgens Isidro een misdaad was. Zij zou aanslagen beraamd hebben tegen het meubilair van de school (echter geen bewijzen). Zij heeft over de radio la-ten omroepen dat Mario Trombetta en Feliz Rodriguez niet vrij uitgingen met de gelden. Zij heeft het gezondheidscomité misbruikt om mensen te beschuldigen. Zij heet getracht het gemeentebestuur en het oudercomité van de school. Deze ouders hebben voor haar gevochten een half jaar geleden om haar op de school te houden, wat ook lukte. De hoofdonderwijzer wou haar toen ook nog niet weg, maar werd onder druk gezet. Zij zou represailles ondernomen hebben tegen kinderen van ouders, die zij niet mocht, enz.., enz... Epifanio stuurde ons een fotokopie van de brief, die hij kon bemachtigen, maar hij is te lang om volledig af te drukken.
De tweede week van januari kwam er nog een onderzoekscommissie om de afdanking te controleren. Deze mensen trachtten bij do ouders van de kinderen vele bewijzen tegen Gladys te ontlokken, maar reeds meer dan 100 ouders willen niet toegeven op de valse beschuldigingen.
Wat er verder gaat gebeuren zullen we nog wel horen. Epifanio deed ons ditmaal zijn persoonlijk ver-haal om aan te tonen, zo schreef hij, op welke manieren onze onderdrukkers trachten onze moed en ons werk te dwarsbomen. Doch zegt hij hoe meer zij ons de duivel aandoen, des te harder zullen wij verder werken om aan onze medemensen een menswaardig bestaan te bezorgen.

Correspondent: Werner Verhoeven

Veraguas - 26 september 1980

Epifanio Gonzalez, de man die we, in Panama steunen begint met te schrijven: “Van ergens een plaats in Panama. Dit betekent dat deze man geviseerd wordt en dit is ook zo als we het einde van zijn lange brief lezen:
“Al wat ik heb medegedeeld, betekent dat de klasse van grondbezitters en de autoriteiten woedend zijn op onze zaak. Wij weten ook dat zij trachten een kans te grijpen om mij alleen te ontmoeten om mij te doen verdwijnen. Dank zij vele vrienden hebben ze nog geen enkele kans gehad. Vandaag (26 september) zijn het reeds 10 dagen dat zij mijn huis bewaken om mij aan te houden en dank zij de moed en de slimheid van de vrienden kan ik U schrijven en U deze mededelingen doen.”, De brief kwam ook toe onder dubbel gesloten omslag en aangetekend.
Waarom dit alles? en wat is die zaak, waar de grondbezitters en de autoriteiten woedend over zijn ?
Enkele grepen uit de feiten:
1. In Santa Cruz, een gemeente van 700 inwoners, zwaait een man Isidro Camano genaamd de plak. Hij verplicht iedereen hem tot voorzitter te kiezen van alle verenigingen, terwijl de plaatsen van schatbewaarder en secretaris leden uit zijn familie moeten zijn of vrienden van hem. Op deze wijze kan hij de betaalgelden van de mensen zelf opstrijken en de boeken vervalsen, Dat gebeur-de natuurlijk en in juni van 1979 werd. vanwege de staat een controleur gestuurd om de admini-stratie van het gezondheidscomité na te kijken, Het resultaat, was schrijnend en de opsomming van de fraude is te lang om hier te vermelden.
De mensen van Santa Cruz vroegen om uitleg, maar Isidro ging naar Mario Trombetta, een afge-vaardigde van de overheid. Samen met andere officiëlen, begonnen zij de bevolking te intimide-ren. Isidro zelf zorgde ervoor deze personen met fuiven te versieren. Op deze manier gingen zij verder en een hele escalatie ontstond. Om geld te verkrijgen hadden ze het o.a. gemunt op de kas, die van de mensen zelf was aangelegd om een aquaduct te bouwen. Deze kas werd beheerd door Epifanio zelf.
Epifanio kennende lukte dit zaakje niet.. Hierop werden prompt repressies uitgevoerd. zoals o.a. werd de hoofdonderwijzer onder druk gezet om Gladys (de vrouw van Epifanio) als onderwijzeres af te danken. Nu hebben ze dus helemaal geen inkomen meer. Zij worden evenals de priesters aldaar beschuldigd communisten te zijn en tegenstanders van “de kracht van het volk”.
Ondanks al deze misplaatste pogingen hielden de mensen voet bij stuk. Tenslotte werden er op 15 september verschillende inwoners door ongure elementen met pistolen bedreigd. Twee dagen later werd er om 3 uur ‘s nachts gepoogd bij Epifanio binnen te dringen en ‘s morgens opnieuw met twee personen. Zij werden echter afgeschrikt door de medemensen die dag en nacht het huis helpen bewaken.
2. Ondertussen werkt Epifanio hard verder om de boeren te organiseren: les geven, moed inspre-ken, helpen oplossingen vinden voor de problemen, enz.. Ook voor de indianen zet hij zich in. Het belangrijkste wat hij vindt is dat zij concrete plannen uitwerken.
In de streek van Comarca in do provincie Chiriqui leven Guaymi indianen, die men nu hun land-bouwgronden heeft afgenomen door de overheid. De riviertjes zijn gedempt, de huizen afgebro-ken enz... omdat er eoe kopermijn komt van Rio Tinto Cinc. De cultuur van deze indianen wordt volledig verwoest.
3. In Santa Fe, de provincie Veraguas, heef’t het leger een school aangeslagen. De aanpalende ter-reinen van de school worden in cultuur gebracht, waarvoor het werk wordt geleverd door de men-sen en het geld naar het repressie apparaat gaat.
4. In dezelfde zone is er een rivier: de Bulaba genoemd. De mensen van El .A.lto en El Pantano on-derhouden deze rivier. De overheidsverantwoordelijke Miguel Homero Vernaza woont met zijn fin-ca (grootgrondbezit) op 6 km van El Pantano. Nu gaat men een brug leggen over deze rivier, maar niet in het dorp El Pantano, doch bij mijnheer Vernaza, zodat 400 families een omweg van 12 km mogen maken om de rivier over te steken.
Spijtig is de berichtgeving uit Panama zo uitgebreid dat we U niet alles kunnen mededelen.
Een schrijven vanwege de Brug onlangs, kwam terug met de vermelding: “adres onbekend”. Wij willen het echter niet opgeven met deze fijne mensen contact te blijven houden.

Correspondent: Werner Verhoeven

Veraguas - juni 1980

Epifanio schrijft ons zoals gewoonlijk weer een lange brief met veel moed en opgewektheid ondanks zijn persoonlijke zorgen. Hij bedankt ons allen nogmaals voor de steun, die we hebben gegeven door naar het ministerie van landbouw te schrijven en naar het gerecht in Panama, wat volgens hem toch heel wat heeft bijgedragen tot het vrijspreken van Isabel Arenas Franco. U weet wel dat deze man bij-na werd vermoord omdat hij het recht van de boeren verdedigde in Lajas Moradas.
De werkgroep voor de rechten van boeren en arme mensen werkt onverminderd voort en zij zijn blij te vernemen dat er nog mensen buiten Panama bestaan, die zich van hun lot iets willen aantrekken. Dat is een riem onder het hart en wie van ons zou dat ook niet appreciëren.
In het kort nog wat is geschied met het proces:
In 1978 nl. de 7e juli werd Isabel neergeslagen, waarvan hij nu nog niet is hersteld. Hij heeft gezichts-problemen en bestendige hoofdpijn. Vermits hij op het einde van de aftuigpartij door drie mannen, een mes had getrokken en één van zijn belagers heeft neergestoken werd hij vastgehouden. Door perma-nente actie van alle kanten werd er dan toch een proces voorzien, maar eerst in een plaats waar de grootgrondbezitters Forrero en Melamet de rechter in handen hadden. Deze heren hadden reeds meerdere malen getracht Isabel te laten vermoorden, door zelfs met een geweer op hem te schieten.. Dit was al te kras en door verdere actie werd Isabel in een vier dagen durend proces in Las Tablas vrijgesproken, zodat hij op 1O januari 1980 terug bij zijn vrouw en twee kinderen kon komen. Hij kan echter nu niet terug naar de Lajas Moradas, vermits hij nog in slechte gezondheid verkeert en zeker mag zijn dat hij bij zijn terugkeer vermoord wordt.
Is dit nieuws verheugend voor Isabel, is het nog verheugender te vernemen dat het dorp waar deze man zijn leven voor heeft ingezet na een strijd van 23 maanden nog altijd bestaat. De staat had de terreinen, die deze mensen bebouwen hen toegewezen. Sergio Forrero, de grootgrondbezitter, wou hen die terreinen afhandig maken, wat hem nog steeds niet is gelukt.
Door de werking van de groep van Epifanio, die ook nationaal georganiseerd geraakt, worden nu an-dere probleemgevallen aangepakt. Zij strijden tegen alcoholisme, prostitutie en bedreigingen en wer-ken voor de bewustwording.
Wat Epifanio zelf betref’t, die heeft de boter gegeten en door zijn inzet is hij op 30 november 1979 op zijn werk ontslagen. Hij werkte bij het Instituto Cooperativo Interamericano. Deze tegenslag heeft hem niet doen terugdeinzen en hij zet zich nu volledig in voor zijn Panamese medemens. Enkele voorbeel-den:
1. In het dorp Tulu Central in de provincie Cocle leefden 30 boerengezinnen op hun eigen grond. In 1972 organiseerde generaal 0mar Torrijos een coöperatief zonder uitleg aan de mensen, die niet konden lezen of schrijven. In 1974 verdienden de mensen 1,25 balboa (1B is 4 dollar) per dag en in 1979 verdienden zij 2,5 B per dag. Het transport van de landbouwproducten organiseerde de generaal met de Guardia National of het leger. Zonder het te weten waren de mensen de generaal zoveel schuldig voor de transporten dat hij de mensen met behulp van de soldaten verplichtte af stand te doen van hun grond en zij zijn nu slaven van de generaal. Zo simpel is dat.
2. In het district Chagres in de provincie Colon, kunnen de boeren hun landbouwproducten niet kwijt wegens transportproblemen. De regering echter bepaalde dat de koffieproductie betaald zou wor-den aan 0,5 B per kwintaal (= 50 kg.) Eveneens werd van regeringswege een schoolsysteem op-gericht om de kinderen te alfabetiseren, de leraren worden weliswaar betaald door de mensen, maar zij komen gewoon niet opdagen, waardoor de kinderen naar de stad moeten op eigen kracht en voor een tweede maal kosten.
Zo zijn er vele voorbeelden van allerhande wanpraktijken.
Gladys, de vrouw van Epifanio heeft ook problemen gehad met haar werk als lerares, maar zij kan door de steun van de ouders toch verder de kost verdienen. Zij staat haar Epifanio dan ook ter zijde zoals hij het uitdrukt met veel dynamisme.

Correspondent: Werner Verhoeven

Veraguas - januari 1980

Zoals altijd stuurde Epifanio ons weer veel informatie en foto’s in een zuivere Zuid-Amerikaanse stijl. Goed nieuws was dat Isabel Arenas Franco is VRIJGELATEN op 10 januari te 14.00 u. en dit na 18 maanden gevangenis. Zij zijn er vol van en enthousiast en ze noemen het een triomf. Meer dan 1000 boeren, indianen, handelaars enz... hebben het proces bijgewoond en Isabel heeft enkele dagen moe-ten besteden om overal rond te gaan.
Het programma is nu als volgt:
1. de terreinen Trinchera Campesina vrij te krijgen.
2. een rondrit van Isabel om de solidariteit te verstevigen.
3. steun aan andere volksgemeenten in hun. Strijd
4. in 1980 meer vorming voor leiders.
Na deze victoriekraaiende zinnen kwam er dan toch een zwarte bladzijde.
Epifanio werd door zijn inzet ontslagen of anders had hij zijn lidmaatschap bij CONALP moeten op-zeggen.
Bovendien wordt zijn vrouw bedreigd en kan ook haar werk verliezen.
Daarop schreef hij dat het Christus ook niet anders verging en dat er na 1 gesloten deur er 2 of drie andere zouden opengaan. Wij hopen dat hij nog veel moed zal hebben.

Correspondent: Werner Verhoeven

Veraguas - december 1979

Epifanio Gonzales stuurde ons heel wat informatie over het wel en wee van de Panamese bevolking.
Vooreerst hebben we het probleem Isabel Arenas Franco. Hij is nog steeds in de gevangenis in af-wachting van het proces en dit al bijna 1,5 jaar. Voor zijn bevrijding worden regelmatig demonstraties gehouden. Hun strijd duurt dus voort, waarvoor wij ons toch een klein beetje hebben ingezet..
Een nieuw probleem draagt momenteel onze aandacht weg. De CONALP is een vereniging in Pana-ma voor de verdediging van de onderdrukten. Deze vereniging zet zich ook in voor de zaak Isabel Arenas Franco, maar heeft nu ook een noodkreet geslaakt voor het voortbestaan van de Guaymi-indianen. Deze mensen sterven stilaan uit door ondervoeding en ziekten en zijn reeds 500 jaar lang van hun gronden verdreven. Nu leven zij in het midden van Panama op een onvruchtbare hoogvlakte volledig afgesneden van de wereld.
Ongelukkig voor hen ontdekte men kopererts waar zij nu leven en dan nog juist op hun vruchtbaarste gedeelte. De ontginning zal gebeuren zonder hen en zij zullen moeten ophoepelen. De vraag is nu: moeten deze mensen sterven? Wij zouden graag een beetje hulp willen bieden.
Een gelijkaardig geval als de Lajas Moradas gebeurt nu in een ander dorp nl Chica, waar de gronden worden opgeëist.
Er is nog veel nieuws te vertellen, maar plaatsgebrek noopt ons tot dit. kort relaas.

Correspondent: Werner Verhoeven

Veraguas - juni 1979

Hoe staat het met Isabel Arenas Franco?
Isabel is gehuwd met Ramona en heeft een 5 jarige zoon Aurelio, Een foto van het gezin en de volle-dige afloop van de gebeurtenissen werd ons toegezonden in het blad van da boeren “Luchas Carnpe-sinas”. Epifanio Gonzales, onze verbindingsman heeft al hard gewerkt en heeft er veel moed op en had al gesprekken met de directeur voor landhervorming.
Met de gebeurtenissen van El Salvador in het nieuws kunnen wij nog eens het relaas qeven van wat er juist gebeurde. Het is nogmacals een voorbeeld van de harde werkelijkheid van Latijns-Amerika. De mensen die onze brieven tekenden, en het waren er heel veel, zijn nog eens hard bedankt omdat het niet alleen geld geven is, wat de zaak vooruitbrengt, maar ook een persoonlijke inzet die morele steun geeft. Wij willen U de feiten nog eens op een rijtje zetten:

De terreinen “Lajos Moradas” in hot district Montijo in de provincie Veraguas, werden door de plaatse-lijke bevolking sedert van oudsher bewerkt. Daaruit ontstond do plaatselijke gemeenschap in de vorm van een nederzetting of dorp.
Op het ogenblik dat deze boeren georganiseerd werkten, worden zij geconfronteerd met de groot-grondbezittors; nl. Forero en Melamet, die reeds duizenden hectare landbouwgrond bezitten.
Daardoor werd de legalisering van het eigendomsrecht van de boeren op de helling gezet. De groot-grondbezitters hebben nooit de bedoelde terreinen gehad of bewerkt~ terwijl het welzijn van 75 boe-renfamilies en het dorp er van af hangt en zij er hun brood moeten verdienen met hard werken.
De voorman Isabel Arenas Franco (een mesties en meer indiaan dan blanke) werkte voor de zaak en omdat da boeren gelijk hadden, kregen de grootgrondbezitters niet zomaar wet ze wilden (dit spreekt nog een beetje voor een zekere rechtszin van bepaalde ambtenaren).
De grootgrondbezitters wilden daarom Isabel uit de weg ruimen en boden 2.000 dollar aan aan Arte-mio Montos, een inwoner van het dorp, die het echter niet aanvaardde, Isabel werd dan vele malen bedreigd door Perfirio Yanez en meerdere malen door deze met een jachtgeweer beschoten (kwestie van een schijnbaar jachtongeval).
De gebeurtenis zelf verliep als volgt:
Op 7 juli 1978 ging Isabel voorbij het huis van Juan Mendoza, die samen met Porfirio Yanez en Rafael Mendoza, Isabel te lijf gingen met de duidelijke bedoeling hem op te ruimen. Isabel werd heel hard geslagen en eveneens hard gekwetst (no op dit ogenblik is hij nog niet hersteld na 10 maanden). Isa-bel trok in laatste instantie een dolk en stak Juan Mendoza neer, die enkele minuten later stierf.
Isabel kon nog in een hulpdienst geraken te Rio de Jesus van waaruit hij onmiddellijk, naar het hospi-taal werd gevoerd in Santiago de Veraguas. De arts en lijkschouwer sprak met de grootgrondbezitters Forero en Melamet af Isabel slechts 10 dagen in het ziekenhuis te houden met het gevolg dat hij niet kan herstellen en nu nog steeds erge hoofdpijn en inwendige pijnen van kneuzingen heeft.
Wij hebben nog meer nieuws, maar dat zullen we later vermelden. Alleszins is het belangrijk voor de boeren dat de rechtszaak eerlijk gevoerd wordt.

Correspondent: Werner Verhoeven

Veraguas - 5 maart 1979

Langs een speciale omzendbrief hebben we U extra nieuws gegeven van ons project in Panama. Het ging over het feit dat Isabel Arenas Franco, een leider van een landbouwcoöperatief te Lajas Mora-das, in de gevan
genis zit.
Op zondag 18 februari hebben wij U, onze leden, gevraagd hoe U er tegenover stond. Er werd gesteld dat hulp moet geboden worden. Daarom werd direct contact opgenomen met onze vriend Epifanio, die ons het volgende vertelde in zijn brief van 5 maart:

Beste Vrienden, ik heb uw brief ontvangen en bedanken U voor de boodschap van solidariteit. Het be-zielt ons echt te weten dat in alle delen van de wereld de sensibilisering zich laat gevoelen tegen de sociale onrechtvaardigheden en onderdrukking. Uw werkingsgroep “De Brug” kan positief bijdragen voor de verdediging van de rechten op brood, op werk, op vrijheid en waardigheid van de leden van de boerengemeenschap “Trichera Campesina” te Lajas Moradas en specifiek voor mijn broer Isabel. Het opsturen van brieven en telegrammen is de beste vorm om druk uit te oefenen op het tribunaal om de vrijheid van Isabel te bekomen. Eveneens zijn deze brieven en telegrammen nodig om de nati-onale directie voor landbouwhervorming er aan te herinneren dat de terreinen van Lajas Moradas zouden toegewezen worden zonder voorwaarden aan de gemeenschap “Trichera Campesina”. Ik vraag U met aandrang fotokopies op te sturen naar mij van deze brieven en telegrammen.
De gezondheid van Isabel is nog altijd zwak. Hij heeft erge hoofdpijnen en de medische verzorging is niet de beste. Ik zal een informatiebrief toezenden, die wij zullen bekomen, om dit belangrijk probleem te actualiseren.
Wij zijn zeker dat wij de overwinning gaan behalen met uw hulp en met die van alle vrienden in heel de wereld die hun stem verheffen voor de armen van het platteland.
Veel broederlijke groeten voor iedereen van de vrienden van “El Puente”.
Tot zover zijn brief.

Als Epifanio spreekt van vrienden uit de hele wereld is dat zo omdat hij ook elders dan in België was, ondermeer in Spanje, in Afrika en alzo veel internationale vrienden heeft gemaakt.

Wet gaan wij nu d.oen:
1. onze beloofde 10.000 BE overmaken als steun.
2. brieven en telegrammen opsturen naar de gevraagde adressen. Namen moogt ge opgeven of zo-als in ons vorig rondschrijven zelf opsturen, Indien U uw naam aan ons opgeeft komen wij uw handtekening vragen op een van de brieven die wij zullen versturen.
3. contact opnemen met de advocaat.

Correspondent: Werner Verhoeven

Kalmthout - 16 maart 1978

Op 16 maart kregen we bezoek van Epifanio Gonzales uit Panama. Deze echt geëngageerde jonge man is een mesties en studeerde voor onderwijzer. Hij werd dan door MIJARC (algemene wereldcen-trale voor KLJ) voor een tijdje naar Leuven gestuurd. Daarom konden wij hem contacteren om eens de situatie van hun gemeenschap in Veraguas te schetsen.
Aan de hand van dia’s en door de kundige vertaling van peter Jos Verhaegen, konden we het wel en wee van de campesino’s (boeren) volgen. De meer dan 20 aanwezigen hebben naar believen vragen kunnen stellen. De vragenvloed was onverwacht groot.
Ook de bodemgesteldheid, de problematiek van het panamakanaal, de positie van de nijverheid alsook de erge toestanden bij de oorspronkelijke indianen, werden uitvoerig belicht.
Wij danken daarom graag Epifanio, die bezielend en zonder haat of’ politiek zo eerlijk antwoordde.
Achteraf ontvingen wij zeer positieve commentaar van diegenen die zich toch hadden vrijgemaakt, waarvoor wij zeer verheugd zijn.
De steun van 10.OOO BF in dollars werd hem overhandigd voor de werking van hun coöperatieven, waarvoor hij ons op zijn manier hartelijk dankte,
Wel zullen wij contactmogelijkheden krijgen omdat hij, terug in Panama, zou kunnen als “aangebrand” beschouwd worden, maar toch zullen wij het proberen.

Correspondent: Werner Verhoeven

Kalmthout - december 1977

Op 14 december was Epifanio Gonzales bij ons te gast. Hij is een Panamese jongeman, werkzaam in Leuven bij ~MIJARC (Mouvement International de la Jeunesse de l’agriculture rural catholique).
Aan de hand van lichtbeelden en teksten wist hij de situatie in zijn land te schetsen,
Van de 1.700.000 Panamezen zijn er drie indianenstammen, die deels stilaan uitsterven: de Chocoes, Guyamie en Kuna stammen, De Kuna is gelukkig en leven in een reservaat aan de Caraïbische zee. Zij zijn zeer democratisch en hebben in zekere mate zelfbestuur. De overgrote meerderheid der Pa-namezen zijn echter afstammelingen van de Spanjaarden en de negers.
Epifanio is actief voor de campesino’s in Veraguas. Deze boeren bewerken het land zonder meststof-fen zoals bij ons in de tijd van de Franken. Hun woningen zijn zoals in de prentjes van Kongo. Ge-woon houten palen met bladerdak. De mensen wonen er zeer ver uit elkaar, Zij zijn analfabeet en kennen niet veel. Dat is hun probleem.
Enkelen van hen hebben gestudeerd en engageren zich, met alle gevolgen eraan verbonden: vervol-ging, oververmoeidheid en ziekten.
De druppel op de hete plaat theorie klopt niet en ovenmin de bewering dat zij lui zijn. Die mensen zijn enorm enthousiast en werken hard. Zij hebbon echter weinig goede voeding en hebbon te weinig ge-studeerd, maar zij zullen er komen.
Een arbeider verdient ongeveer 1 tot 1,5 dollar per dag (35 tot 50 frank voor 10 uur werken).
Het leven is er zeer duur (1/3 tot 1/2 van onze voedingsprijzen). Van hun opbrengst betalen zij de helft aan de landheren. Daarom stichten zij coöperatieven om mekaar te steunen.
De dirigenten en de raadgevers van deze coöperatieven werken van zes uur ‘s morgens tot goed in de middag. Dan gaan zij kilometers te voet de andere coöperatieven helpen. Aquaducten werden aangelegd en magazijntjes opgebouwd. Het zijn deze mensen, die er hard nodig zijn. De meesten zijn ziek.
Pablo Martinez is ook één van hen. Epifanio vertelde dat hij een van de verstandigste was, maar dat hij blind werd. Op de vraag of hij niet kon genezen, vertelde hij dat 140 dollar voor deze operatie al-leen niet te betalen was. Voor hen is dat heel eenvoudig: als ge het niet kunt betalen dan wordt ge blind of gaat ge dood. Als men ouder wordt dan 40 jaar, zijt ge een taaie.
Om dit waardevol element niet te laten verliezen, hebben we deze operatie bekostigd. Want om een vervanger te hebben voor Pablo zouden de campesino’s een nieuwe jonge man moeten laten stude-ren en dat zou hun veel veel meer kosten.
Wat die avond verteld werd, beste vrienden, was mooi en verrijkend. Er is hoop. Het plaatsgebrek in ons blad beperkt ons echter tot uitvoeriger verslaggeving.

Correspondent: Werner Verhoeven